ERZİNCAN HALK OYUNLARININ TÜRLERİ VE BİÇİMLERi

Erzincan oyun türlerinin esasının BAR teşkil eder.Ancak folklarda kültür birliği nedeniyle HORAN ÇİFTETELLİ-KAŞIK OYUNLARI – KÖÇEK OYUNLARI gibi türler göze çarparsa da, bir ayırım yapmak düşünüldüğünde BAR çeşidinde öteye gidemez. Zira diğer tür oyunlarının gerektirdiği belli ve zarif hareketler pek göze çarpmaz.

Bugün kesinlikle kabul edilmiştie ki, BAR, savaş, kahramanlık ve yiğitliğin anıtlaşması amacını taşır.

KÖÇEK OYUNLARI:Çiftetelli ve köçek türünde oynanan oyunlardır. Bu oyunlar para karşılığında oynanır. Oyuncuya da köçek denir.

Bölgemizde yakın zamana kadar (1935 yılından sonra rastlanmamıştır.) KADIN KÖÇEKLER müsait bir evde gizli olarak köy delikanlıları tarafından oynatılırdı. Oyuncuya def ve saz eşlik ederdi. Bunun için eskiden erkekler köçek oyunu oynamazlar, oynayanlara da “erkek ve delikanlı” demezlerdi. Şimdi halkımız düğün ve diğer şenliklerde karşılama oyunlarını her ne kadar göbek oyunlarına benzetmek isterlerse de, gene de figürlerin tümünde bir bar havası vardır. Erzincan oyunlarında göbek atma dahi bir savaş aşkı niyeliğinde, sevinç ve neşe belirtileridir. Hiçbir zaman oyunun aslını simgeleyecek hareketlere rastlanmaz.

Son zamanlarda köçek oyunlarına olduğu gibi, Kars oyunlarına karşı da bir özenti görülmüştür. Bu ne kadar titizlikle yapılırsa yapılsın, yine de aynı görünümü vermemektedir. Zira Kars oyunları, bugünkü gerçek anlamıyla bir opera havasını andırmaktadır. Kars oyunlarında zekanın yer alması ana kaidelerdendir.

Tüm bunların dışında belli başlı iki çeşitde orta oyunu mevcuttur

.

1- Elek Oyunu

2- Arap Oyunu

ELEK OYUNU: Her nedense bu oyunu aydınlar olsun, pek tutmamıştır. Ancak oyunun gücü kendini sürdürmüştür. Özellikle komedi mahiyetinde oynanan bir oyundur. Herhangi bir mecliste, şenlik mahiyetinde bir eğlence düşünüldüğünde, bu oyuna başvurulur. Bunun için becerikli bir erkek, oldukça bol olan bir kadın elbisesi giyer, bel bağını sıkıca bağlar, başına bir elek veya kalbur kor. Eline iki kaşık alır. Entarinin eteklerini toplayarak eleğin üzerinden bağlarlar.(Bu manzara bir kavuğu andırır.) Oyuncunun ceketinin kollarına bir sopa sokularak ceketin yakaları kalça üzerinden beline yetişecek şekilde tutturulur. Oyuncunun çıplak karnı üzerinde kömür veya sabit kalemle bir insan yüzü çizilir. Ceketinin sağ koluna bir de mandil tutturulur. Mahalli ŞIKIDIM nağmeleriyle oyuncu elindeki kaşıkları eleğe vurarak bir ritim içinde oynamaya başlar. Oyunun bütün mahareti, nefes aldıkça ve oyuncunun yeteneğine göre karnın hareketidir. Bu hareketle yüzünde bir takım mimiklerin görülmesi, topluluğu kahkahalar içinde eğlendirir.

ARAPOYUNU: Yalnız yılbaşlarında oynanan komedi mahiyetinde bir oyundur. 6-7 kişiden oluşur. İki kişi omuzlarına birer sırık ve üzerlerine bir kilim alrak deve yapılır. Bir kişi kadın elbisesi giyerek gelin olur. Oyunculardan biri ŞİŞMAN bir taneside ARAP rolüne girer. Diğerleri de deveci olur. Yılbaşını kutlamak için geceleyin evleri dplaşarak oyunlarını sürdürürler. Gelin sevincinden oynarken ,ARAP elinde bir kamçı ile gelini korumağa çalışır. Karanlıkta gizlenen ŞİŞMAN yine elindeki bir kamçı ile ARAP’ ın elinden gelini biraz mücadeleden sonra alır. Böylece oyun sürdürlürken, deveci hane sahibinden bahşiş alır. Toplanan bahşişler bir köy odasında yemek yapılarak yiyilir ve sabaha kadar eğlenilir.

ERZİNCAN HALK OYUNLARINDA GÖRÜLEN KONULAR

Oyunlarımızın tümü, konuları itibariyle ANONİM HALK OYUNLARIDIR. Bıçak, kama ve tabanca gibi silahlar, gençleri hayat döğüşüne hazırlamak için bir manevra, yaşlıların da bunlarla korunduklarını gösteren birer delil mahiyetini taşır. Aşk, ilahi bir varlık içinde olmakla beraber, gençler ve yetişkenler tarafından korunması şarttır. Zira dinde ruh ve ahiret kavramı esastır. Bölgemizde buna KAM denir. Bu ve aşağıdaki konuları ERZİNCAN Folklarında görmemek mümkün değildir. Oyunlarımızın gençler tarafından oynanmasının benimsenmesinde de büyük bir mana vardır. Gençler büyüklerle, küçükler gençlerle oynayamazlar.erzincan Halk Oyunları’ nda bellli başlı anlam ve konular şunlardır.

1- Harp Tablosu

2 .- Zafer

3- Bağımsızlık Anıtı

4- Aşk

5- Kıskançlık

6- Yiğitlik

7- kahramanlık

8- Neşe ve Sevinç

9- Dini Olaylar ve Efsaneler

BİÇİMLERİNE GÖRE OYUNLARIMIZ

Tüm barlarımızın ana özellikleri, önce ağır olarak başlar. Gitgide hızlanır. Oyunun bitimi,zafer tablosuyla, heykelleşme olarak bitirilir. Karşılama oyunları hariç, bütün barlarımızda bu vardır. Hatta, müzik başlayınca, bu heykelleşme kendini daha çok gösterir. Barbaşının mendil sallamasıyla ağır ağır sona erer. Barbaşının vereceği işaretle de, oyuncuların HABIRES… diye çektikleri nağra ile oyuna geçilir. Hafif vücut kıpırdanışları oyunun başladığının ilk işaretidir. Bu kıpırdanış, yavaş yavaş ayaklara dönüşür. Oyun ortasında dinlenme (nefes alma) amacında yeniden bir ağırlaşma görülür. Bundan sonra, çalgının yetiştirebildiği kadarıyla çabuklaşıp, aniden biter.

ÜÇ AYAK : Açık oyundur. Eğri dizi biçiminde oynanır.

DÖRT AYAK : Açık oyundur. Eğri dizi biçinde olup, kerteli çökme ile sürdürülür.

İKİ AYAK : Açık oyundur. Eğri dizi biçindedir. Dört ayak oyunumuzun bir bölümü imiş gibi devam eder.

AĞIR BAR : Kapalı oyundur. Elden belden bağlanır. Oyunun sonuna kadar çözülmez. Eğri dizi biçindedir. Çökme yoktur. Bütün maharet, ayakların ritme göre hareketidir.

ÇİNGEN BARI: Açık oyundur. Düz dizi biçindedir. Dönüşler hiçbir zaman eğri biçimine girmez. Bir pergel gibi daire çizer. Etnik bir grubun hareketlerini en bariz bir şekilde ifade eder.

KOÇERİ : Kapalı – açık oyundur. Eğri dizi biçindedir. İlk başlangıçta, eller belden bağlanır. Oyun hızlandıktan sonra kol pazusunda balanır. Açıldıktan sonra çok çabuklaşır.

SIKLAMA : Kapalı oyun olup, eğri dizi biçindedir. ÇİFT YÖNLÜ HAREKET bu oyunun özelliğidir. Geriye gidişlerde yarım kerteli çökme vardır. Daha sona yarım sağ şeklinde bu geri hareketi devam eder. İleri gidişte ani çökme yapılır.

SARHOŞ BARI : Kapalı – açık oyundur. Eğri dizi biçindedir. Kerteli çökme ile başlar. Bu çökme, BARBAŞI’ ından, POÇÇİKÇİ’ ye doğru yapılır. Poççikçi yarım sağ yaparak oyunculara destek polur.

TİMURAĞA : (temürağa) Açık ve bağımsız oyundur. Eğri dizi biçimindedir. Ellerin bir bölümden sonra bırakılması ve topluca el çırpmalar oyunun ana özelliğidir.

HOŞBİLEZİK : Açık oyundur. Eğri dizi biçimindedir. Kollar omuzdan bağlanır. Belli başlı özelliği, oyunda nefes alma (dinlenme) bölüdür. Dinlenme anında, oyun sürdülrken heykelleşme oyunun kaidelerindendir. Bu yunda da ani çökme vardır.

DELLO : Kapalı – açık ve bağımsız oyunumuzdur. Eğri dizi biçindedir. Çift yönlü oyunlarımızdandır. Ters yönde giderken, poççikteki baş, baştaki de poççik olur. Bu anda, eller belden tutulur. Diğer yöne dönünce, her oyuncu ellerini kendi beline koyarak bağımsız durama geçilir.

SARIKIZ : Kapalı oyun olup, eğri dizi biçimindedir. Sağa, sola yürümeler oyunun belli başlı özelliğidir.

TAMZARA : Açık oyundur. Eğri dizi biçiminde sürdürüllürken, ani çökmeler yapılır.

ÇAYIRIN TEN YÜZÜNDE : Açık oyundu. Eğri dizi biçindedir. Ounun ana özelliği, ani çökmelerin bir müddet sürdürülmesidir.

TAVUK BARI : Kapalı – açık ve bağımsız oyundur. Eğri, kopuk ve halka biçimlerini alır. Oyunun ana özelliği, kerteli çökmenin uuzun süre sürdürülmesi ve halka biçimindeki çömelmelerde, oyunculardan birinin uzun hava söylemesidir.

Kızlara ait barlardan yalnız “Çaya kurdun kazanı” oyunumuz KAPALI – AÇIKTIR. Diğerlerinin tamamı AÇIK VE BAĞIMSIZ OYUNDUR.

Karşılama oyunlarımız ise, tek ve toplu, olmak üzere ikiye ayrılır. Toplu oynandığında, figür bağlılığına da dikkat edilir. KEKLİK, KAMAYI ÇEKTİM KINDAN, KKIZ SAÇLARIN, ELİF DEDİM BE DEDİM DE ve KARAMANIN ALT YANI DERE çiftetellli oyunlarımızı teşkil etmekle beraber, toplu ve tek olarak da oynanır. Erkek oyunlarından HANÇER BARI bağımsız oyun olup, mutlaka iki kişi tarafından oynanır. KÖROĞLU oyunumuz ise, tek veya toplu olarak da oynanır.